W drugim dniu pielgrzymki 28.04.2026 r., zwiedziliśmy, oprowadzeni przez panią przewodnik, katedrę pelplińską. Jest to imponująca świątynia budowana na niezmienionym projekcie przez 250 lat, od około 1310 r. do roku 1557. W założeniu był to kościół klasztorny, powstający w zespole budowli cysterskich w Pelplinie, zakonu, który pojawił się tutaj w roku 1274.

Kościół klasztorny zaplanowany został jako trójnawowa świątynia, na planie krzyża łacińskiego, o następujących rozmiarach: długość 84 m, szerokość 30 m, wysokość 26 m (pięć pięter). Plany te zostały zrealizowane, czyniąc tą budowlę, największym ceglanym kościołem w Polsce i jednym z największych na świecie. Konsekracja świątyni nastąpiła w roku 1472, a szczególnie bogato rozbudowano wnętrze w XVII w., w czasach baroku.

Dzisiaj, po wielu remontach, przebudowach wnętrza oraz przeprowadzonej u schyłku XIX w. regotyzacji (usunięto wówczas większość barokowych ozdób), w świątyni znajdują się 23 ołtarze, relikwiarze świętych, płyty nagrobne biskupów, biblia pauperum, barokowa ambona i organy, kilkadziesiąt stall, czyli siedzisk dla mnichów, szereg obrazów, autorstwa malarzy, głównie pochodzących z Gdańska. O wszystkim tym, opowiadała nam pani przewodnik, mnie szczególnie zainteresowały, dwie opowieści: o ambonie i ołtarzu głównym.

Ambona z roku 1682, autorstwa pochodzącego z Gniewu snycerza Mateusza Schollera, podtrzymywana od spodu jest przez Samsona, który jednocześnie walczy z lwem, rozdzierając mu paszczę. Scena symboliczna, Samson podtrzymujący miejsce gdzie głosi się Słowo Boże, jednocześnie walczy z lwem, z którego paszczy wyciąga plaster miodu, jako symbol Słowa Bożego w ustach kaznodziei.

Natomiast ołtarz główny z lat 1623-1640, najwyższy w Polsce, mający 25 m wysokości, w którego centrum znajduje się obraz Hermana Hana, przedstawiający koronację Najświętsze Maryi Panny. Na obrazie tym oprócz postaci boskich, biblijnych, duchownych, autor umieścił szereg osób żyjących współcześnie, a odgrywających ważną rolę w ówczesnym życiu religijnym i politycznym. Na dole obrazu namalowany jest w tłumie szlachty hetman polny koronny Stanisław Koniecpolski, z lewej strony przywódcy Kościoła, papież Urban VIII, prymas Wawrzyniec Gembicki, biskup włocławski Andrzej Lipski, a po prawej władcy świeccy, cesarz rzymski Ferdynand II, król Polski Zygmunt III i jego syn przyszły król Władysław IV.

Pani przewodnik opowiedziała nam pewną historię związaną z tym obrazem, mianowicie, w czasie ataku Szwedów na Pomorze w 1626 r., ich oddziały dotarły do klasztoru. Wojskami dowodził osobiście król szwedzki Gustaw II Adolf, który kazał się zakonnikom oprowadzić po kościele i zobaczył tam obraz, na którym rozpoznał swoją rodzinę tj. Zygmunta III i jego syna (ojciec Gustawa II Adolfa, Karol Sudermański był przyrodnim bratem Jan III Wazy, który był ojcem Zygmunta III). Z tego powodu, zakazał swoim wojskom plądrować kościół zakonny, rozkazu jednak do końca nie wykonano, rabując to co było nieprzytwierdzone od ścian i podłóg. Na szczęście zakonnikom udało się większość cennych ruchomości wywieść do Gdańska, którego Szwedzi nie byli w stanie zdobyć.

Najtrudniejsze czasy dla bazyliki zakonnej przyszły po I rozbiorze Polski w roku 1772, gdy ziemie te znalazły się w rękach protestanckich Prus. Król pruski jeszcze w tym samym roku, rozpoczyna akcje sekularyzacyjne (konfiskatę) majątków zakonnych, podcinając tym samym materialne zaplecze istnienia zakonu oraz utrzymania zakonnych nieruchomości. Dodatkowo sprowadza protestanckich kolonistów z głębi Prus oraz blokuje przyjmowanie nowicjuszy do zakonu, który ostatecznie kasuje w 1823 r.  Mimo tych destrukcyjnych działań władzy świeckiej ratunek dla bazyliki zakonnej przychodzi z Rzymu, na dwa lata przed kasatą zakonu, papież Pius VII, w dniu 16.07.1821 r. bullą „De salute animarum” dokonuje zmiany terytorium diecezji chełmińskiej, wskazując nową stolicę i siedzibę biskupią, przenosząc ją z Chełmży do Pelplina. Papież nakazuje utrzymać dotychczasową nazwę diecezji chełmińskiej, natomiast kapituła katedralna 3.08.1824 r., przenosi się do Pelplina, obejmując we władanie teren opactwa. Od momentu przeniesienia się do Pelplin biskupa chełmińskiego Ignacego Matthyego, pocysterski kościół staje się katedrą i do tej funkcji zostaje przystosowany.

Katedra bez większych strat przetrwała zawieruchy wojenne XX w., choć w czasie walk w 1945 r., w wyniku ostrzału artyleryjskiego, zniszczeniu ulegają witrażowe okna z okresu regotyzacji, oraz przebija dach prezbiterium i wpada do środka bomba lotnicza, która na szczęście nie eksploduje.

W wyniku reform soboru watykańskiego II, przeprowadzono zmiany w przestrzeni liturgicznej prezbiterium katedry, poprzez budowę nowego ołtarza celebracji (ołtarz Ofiary z 1971 r.). Doceniając imponującą budowlę katedry, 18.01.1965 r., papież Paweł VI, podnosi ją do godności bazyliki mniejszej. W 1992 r. papież Jan Paweł II likwiduje diecezję chełmińską i w jej miejsce tworzy dwie nowe, toruńską i pelplińską. Pierwszym biskupem pelplińskim zostaje Jan Bernard Szlaga, który energicznie przystępuje do dalszych prac renowacyjnych katedry i jej zabytków. Prace te trwają do dnia dzisiejszego, choć nie są do końca skuteczne np. olbrzymi dach katedry pokryty nową dachówką, nie wytrzymał tegorocznych mrozów i zaczął przeciekać, przez co pielgrzymi nie mogli zobaczyć udostępnianego do zwiedzenia, a teraz zamkniętego, poddasza katedry.

15.05.2014 r., cały pocysterski kompleks klasztorny wraz z katedrą, największym ceglanym kościołem, w którym znajduje się najwyższy ołtarz w Polsce, stał się Pomnikiem Historii Prezydenta RP.

pielgrzym Waldemar

nasz adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Czytaj więcej: Kociewie oczami pielgrzymów cz. 6 – wspomnienia cd.

Czytaj więcej: Misje z bł. kardynałem Stefanem Wyszyńskim